دستيار و مشاور عالي فرمانده کل قوا گفت: آمريکا به کشورهاي عربستان، قطر و ترکيه نقش داده است تا تحولات منطقه به نفع آنها در جهت سياست‌هاي آمريکا و مخالف با سياست‌هاي ايران پيش برود.

اشاره: سردار سرلشکر سيد يحيي صفوي، چهره نام‌آشناي تاريخ مقاومت معاصر ايران است که در عرصه‌هاي نظامي و امنيتي و پس از سالها فرماندهي کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامي، هم‌اکنون در مقام دستيار و مشاور عالي فرماندهي کل قوا ايفاي نقش مي‌کند.

سرلشکر صفوي بعنوان يکي از کارشناسان مسايل سياسي و بين‌المللي، در ارزيابي تحولات صورت گرفته در منطقه تصريح مي‌کند که يک قطب قدرت جديد با عنوان "قطب ملتهاي مسلمان" در نظام بين‌الملل در حال ظهور است و معتقد است حرکتهاي اخير آمريکا در قبال ايران ناظر به ظهور و بروز اين بيداري اسلامي و ايجاد قطب جديد اسلامي است که موجب شده غربيها نسبت به ارتقاي جايگاه ايران در عرصه نظام بين‌الملل بيش از پيش نگران شوند.

آنچه در زير مي‌خوانيد گفتگوي تفصيلي گروه امنيتي و دفاعي خبرگزاري فارس با سردار سرلشکر سيد يحيي صفوي دستيار و مشاور عالي فرمانده معظم کل قواست که در اولين سالگرد بيداري اسلامي در منطقه صوت گرفته است.



 ***



براي پرداختن به ماهيت تحولات منطقه در بستر بيداري اسلامي، لازم است شناختي هرچند اجمالي از وضعيت آنها داشته باشيم. شما آخرين وضعيت اين کشورها و تفاوتهاي آنها را با يکديگر چطور تشريح مي‌کنيد؟

همانطور که مستحضر هستيد، بيداري اسلامي در منطقه از تونس شروع شد. کشوري که داراي حدود 10 ميليون جمعيت با اکثريت مذهب "مالکي" است. مالکي‌ها از نظر فکري به شيعه نزديک هستند و ديدگاه‌هايشان نسبت به شيعه مثبت است.

در انتخابات تونس، چهار گروه اصلي مشارکت داشتند، اول، گروه اسلامگراها که خود به دو دسته تقسيم مي‌شدند، يکي گروه النهضه به رهبري راشد الغنوشي، دوم گروه عبدالفتاح مورو که شامل جوانان، دانشجويان و روشنفکران مذهبي است.
 

گروه راشد الغنوشي، جناح سنتي مذهبي تونس هستند. البته لازم به يادآوري است که مواضع و اقدامهاي الغنوشي به شکلي بوده که موجب جذب افرادي از گروههاي ديگر ازجمله ملي‌گراها شده است.

اين دو گروه در مجموع از 217 کرسي مجلس 89 کرسي را به خود اختصاص دادند که 11 کرسي توسط گروه مورو و بقيه توسط گروه النهضه به دست آمد.

جريان دوم، جريان چپگراها و سوسياليستها بودند که 29 رأي آوردند.

جريان سوم، بازمانده‌هاي وابسته به نظام سابق و از حاميان زين‌العابدين بن علي بودند که 26 کرسي را به دست آوردند.

جريان چهارم يا جريان کارگري چپ ملي که 23 رأي آوردند.

از جمعيت 10 ميليوني تونس، بيش از 4 ميليون، يعني حدودا 61 تا 62 درصد در انتخابات شرکت کردند.

اين انتخابات براي تشکيل مجلسي برگزار شد که سه مأموريت اصلي دارد؛ اين مأموريتها عبارتند از: تدوين قانون اساسي و به رفراندوم گذاشتن آن، تشکيل دولت موقت، تعيين رئيس‌جمهور موقت.



مهمترين تنش‌هاي پيشروي تونس را در چه مواردي مي‌دانيد؟

مجلس براي انجام اين مأموريتها، حدود يک سال وقت دارد. مهمترين تنش‌هاي پيشروي تونس، ماهيت قانون اساسي به خصوص در بخش سياست خارجي، سياست داخلي و تضادهاي مربوط به دموکراسي و مسائل اسلامي است.

تونس جزو آخرين کشورهايي است که در شمال آفريقا به استقلال رسيد. تونسي‌ها در سال 1956 از استعمار فرانسه خارج شده و مستقل شدند و براي اين استقلال از سال 1952 تا 1956 با فرانسه مبارزه کردند.

تونس به اروپا بسيار نزديک است؛ بطوريکه فاصله اين کشور تا ايتاليا کمتر از 200 کيلومتر است و همين موضوع منجر به حضور تعداد زيادي از تونسي‌ها در اروپا شده است. چنانکه بخشي از جمعيت تونس در فرانسه به سر مي‌برند و اينها طيف وسيعي از تونسي‌ها از روشنفکران تا اقشار ديگر ازجمله کارگران را شامل مي‌شود. از اين رو مي‌بينيم فرهنگ مردم تونس، به فرهنگ اروپايي‌ها نزديک است. در نتيجه اسلامگرايي مردم تونس، نسبت به مردم کشوري مثل ليبي شايد کمتر به چشم بيايد.



يعني مردم ليبي سنتي‌تر محسوب مي‌شوند؟

از حدود هفت ميليون جمعيت ليبي، حدود يک ميليون حافظ قرآن هستند. به طور کلي بيشتر جمعيت ليبي، مردمي مذهبي و متدين هستند و همين تفاوتها در آينده سياسي اين کشور تأثيرگذار خواهد بود، چنانکه ميتوان گفت همين موضوع باعث خواهد شد رنگ اسلامي و ماهيت اسلامي قانون اساسي در اين کشورها متفاوت شود.

البته جدا از نزديکي به اروپا، دلايل ديگري هم براي کمرنگ بودن اسلام در تونس وجود دارد که مهمترين آنها سختگيري‌هاي دولتي عليه انجام فرايض ديني در اين کشور است. چنانکه خواندن نماز در ادارات دولتي در دوره بن‌علي ممنوع شده بود. ميتوان گفت آنچه امروز در تونس وجود دارد، اسلامي ليبرالي است.

ليبي هم يکي ديگر از کشورهاي مهم منطقه‌ايست که امروز شاهد بيداري اسلامي است، اوضاع در اين کشور را چطور ارزيابي مي کنيد.

در ليبي وضعيت کاملا جديد است. شوراي انتقالي که به رهبري مصطفي عبدالجليل تشکيل شده، شورايي شامل ده نفر از اعضاي غربگرا با گرايشهاي نزديک به اروپا و آمريکا حدود هفت، هشت نفر از بازمانده‌هاي نظام سابق قذافي و تنها شش نفر از اسلامگراها و انقلابيون است.

هرچند در صحنه اصلي، اسلامگراها و انقلابيون، مديريت را در اختيار دارند و بيشتر تأسيسات نظامي، امنيتي و پليس نيز در کنترل همين جريان اسلامگراست.

در ليبي هم مانند تونس، انقلابيون به دنبال زمينه سازي براي تشکيل دولت هستند، چنانکه عبدالرحمان الکئب را به عنوان نخست وزير موقت انتخاب کرده‌اند و ميخواهند تا شش ماه آينده قانون اساسي را تدوين کرده و به رفراندوم بگذارند و بازيگران خارجي به رهبري آمريکا در صحنه ليبي حاضرند اگرچه فرانسه و انگليس نقش فعالتري ايفا مي‌کنند ولي صحنه گردان اصلي آمريکاست. رژيم صهيونيستي نيز به واسطه فرانسوي‌ها، سياستهاي خود را در ليبي پيش مي‌برد.

تفاوت ديگر ليبي با تونس اين است که در ليبي به خاطر مداخله نظامي ناتو، هم زيرساختهاي اين کشور آسيب فراوان ديده و هم اقتصاد اين کشور به هم ريخته است. چنانکه بسياري از خانه‌هاي مردم از بين رفته و همين مسائل به خصوص حدود پنج ماه جنگ در اين کشور فشار زيادي به مردم وارد کرده است.

بعضي از کشورهاي منطقه ازجمله عربستان و قطر ميخواهند نفوذ خود را در ليبي گسترش دهند و براي اين کار و در راستاي مداخلات خود پول زيادي هزينه کرده‌اند.

 

شايد بتوان گفت که مصر مهمترين کشوري است که امروز شاهد انقلاب هاي عظيم مردمي و اسلاميست، از نظر جنابعالي اوضاع اين کشور چه تفاوتي با ليبي و تونس دارد؟

در مورد مصر وضعيت کاملا متفاوت از تونس و ليبي است. در مصر حدود شش گروه و جريان متفاوت، فعال هستند و انتخابات پارلماني اين کشور قرار است در سه مرحله و هر مرحله به فاصله 15 روز انجام شود و انتخابات پارلماني و سنا با هم انجام مي‌شود.

همچنين در انتخابات مصر دو نوع فهرست وجود دارد، يکي فهرستي که احزاب ميدهند و ديگري فهرستي که افراد به صورت مستقل ميدهند.

دو سوم اعضاي پارلمان از فهرست احزاب و يک‌سوم بقيه از ميان فهرست مستقل انتخاب مي‌شوند.

مهمترين گروه‌ها و جريان‌هاي سياسي فعال در صحنه سياسي مصر عبارتند از، اخواني‌ها که به نام جبهه دموکرات و تحت حزبي به عنوان «الحريه و العداله» به ميدان آمده‌اند.

جريان دوم اسلامگرا در مصر، جريان سلفي‌هاست که خود به دو دسته تقسيم ميشود، يکي حزب «النور» و ديگري حزب «الاصاله». اين دو جريان سلفي‌ها برخلاف اخواني‌ها دنبال پياده کردن شريعت اسلامي، حکومت اسلامي و حتي خلافت اسلامي هستند. در حاليکه اخوانيها کمتر شعار حکومت اسلامي مي‌دهند. در جريان انتخابات اين دو حزب مشترکا يک فهرست دادند.

جريان سوم، جريان ليبرال‌هاست. اين جريان فراکسيوني را به اسم «الکتله المصريه» که تقريبا تجمع جريانهاي لائيک، ليبرال و مليگراست را تشکيل داده‌اند و غربگرا هستند و جرياني ديگر مربوط به قبطي‌ها يا مسيحيان ارتدوکس است که به شدت با جريان سلفي‌ها و هر نوع حاکميت اسلام مخالف هستند.

جريان چهارم حزبي است به اسم «الوفد» يا حزب وفاداري که بيش از 50 سال سابقه دارد. اين حزب يکي از احزاب قديمي با گرايشهاي ملي‌گرايانه است. آنها به دنبال تجديد حيات مصر بزرگ هستند و نمايندگانشان بيشتر از نمايندگان ملي‌گرا و نظام سابق مصر و از سرمايه داران هستند که از حمايت مالي خوبي برخوردارند.

جريان پنجم، جوانان و چپگراها هستند. جوانان اسلامگرايي که از جريان اخواني و سلفي جدا شده‌اند و نام فهرست آنها ثوره المستمره (انقلاب ادامه دارد) است. اينها اکثرا جوانان معترض ميدان التحريرند و عمدتا به سنتي‌هاي اخواني و سلفي‌ها معترض هستند.

جريان ششم جرياني موسوم به «الوسط» يا حزب ميانه است که از سال 1996 شکل گرفته است.

در ترکيب آرا در انتخابات اخير، فهرست اخواني‌ها و سلفي‌ها در مجموع 60 تا 61 درصد آرا را به دست آورده که به صورت دقيق‌تر فهرست ائتلاف اخواني‌ها 5/40، سلفي‌ها 20 درصد، حزب الوسط 18 درصد و بقيه گروه‌ها 22 درصد را کسب کردند. در اين مرحله 9 استان از 22 استان مصر در انتخابات شرکت کرده‌اند، جمعيتي حدود 000/300/8 نفر.

در مصر امروز نقش نظامي‌ها بسيار مهم است. شوراي نظامي ده روز قبل از انتخابات اعلام کرد اصولي تنظيم کرده که قانون اساسي‌اي که بعدا ميخواهد تدوين شود، بايد در چارچوب اين اصول باشد. اين اصول شوراي نظامي شامل 27 اصل بود که چند مورد از آنها مربوط به نيروهاي مسلح و نظامي بود که بعضي از آنها را به اين شکل مي‌توان بيان کرد، بودجه نظامي بايد توسط خود نظاميها تهيه شود و به عنوان يک بودجه کلان در بودجه دولتي قرار گرفته و توسط خود نظاميان تقسيم شود. هر قانوني بخواهد در مورد نظاميان وضع شود، بايد توسط شوراي نظاميان تهيه و تصويب شود. وضعيت صلح و جنگ، توسط شوراي نظامي تعيين مي‌شود و رئيس جمهور فقط آن را اعلام مي‌کند.

 

علت حضور پررنگ نظامي‌ها در حکومت مصر پس از انقلاب چيست و چرا اين افراد سعي دارند تا حکومت آينده اين کشور را در دست بگيرند؟

در حقيقت نظاميان ميخواستند دولت آينده يک دولت نظامي باشد و به نظر مي‌رسد غربي‌ها در اين سناريو دست داشتند زيرا غربي‌ها مي‌دانستند اگر اوضاع به صورت عادي پيش برود، تدوين قانون اساسي آينده به نفع آنها نخواهد بود پس تلاش کردند از طريق نظامي‌ها کنترل اوضاع مصر را به دست بگيرند و همين موضوع باعث شد مردم به خيابانها بريزند.

هرچند سران ارتش مصر با آمريکا و غرب هستند ولي بدنه ارتش با مردم است و همين مساله در آينده به نزاع ميان مردم و نظاميان منجر خواهد شد و برنده نهايي مردم خواهند بود.

بعد از مصر، يمن پيچيده‌ترين اوضاع منطقه را دارد. يمني‌ها هم از جهت ترکيب قوميتي و قبايلي و هم به لحاظ شکل اعتراض‌ها و درگيري‌ها کاملا بامردم ديگر کشورها متفاوت هستند. در يمن سه منطقه کاملا متمايز وجود دارد؛ يکي منطقه شمال يمن است که به آن منطقه صعده گفته مي‌شود. اين منطقه در دست حوثي‌هاست و در حال حاضر کاملا مستقل است و حاکميت و رژيم صالح، قدرتي در اين منطقه ندارد. منطقه دوم مرکز يمن، يعني منطقه صنعا و اطرافش است و منطقه سوم، منطقه جنوب است.

جنوبي‌ها به رهبري دو نفر يکي علي ناصر محمد که قبلا رئيس جمهور يمن جنوبي بوده و علي سالم البيض که قبلا معاون علي عبدالله صالح بوده، در حال اعتراض هستند.

جنوبي‌ها حتي مايل هستند به وضعيت قبل و تشکيل کشور يمن جنوبي مستقل برگردند. در منطقه مرکزي هم اکنون تأثيرگذارترين و بزرگترين عامل تعيين کننده، قبيله حاشد است. قبيله حاشد از چند برادر به نام‌هاي صادق الاحمر که رئيس قبيله است، حميد الاحمر، رئيس حزب اصلاح و حسين الاحمر که در پارلمان يمن بوده و علي محسن الاحمر که قبلا فرمانده گارد علي عبدالله صالح بوده، تشکيل شده است.

در يمن بيش از همه سعودي‌ها دنبال نفوذ هستند و ميخواهند آينده يمن تحت نفوذ عربستان باشد و علي محسن الاحمر و حميد الاحمر بيشترين وابستگي را به عربستاني‌ها دارند.

طرحي هم که با توافق اتحاديه عرب، شوراي همکاري خليج فارس و سازمان ملل به امضاي علي عبدالله صالح رسيد، عبارت است از اينکه معاون عبدالله صالح رئيس جمهور شود و دو نفر از اپوزيسيون به عنوان معاونان وي، دولت جديد يمن را تشکيل دهند و در مقابل عبدالله صالح و 500 نفر از اطرافيانش ضمن حفظ ثروت و دارايي‌هايشان از محاکمه محفوظ باشند ولي مردم اين را نپذيرفتند و همچنان در خيابانها در حال اعتراض هستند.

نکته قابل توجه آن است که نقشه سياسي اين منطقه، يعني خاورميانه و شمال آفريقا بعد از فروپاشي امپراتوري عثماني و پايان جنگ جهاني اول به وسيله کشورهاي انگليس و فرانسه براي تقسيم کشورهاي منطقه بين خودشان شکل گرفت و کشورهاي ايجادشده تا مدتها تحت حمايت اين کشورها اداره مي‌شدند و بعد از استقلال نيز رهبران سياسي اين کشورها عمدتا وابسته به انگليس و فرانسه بودند.

از اين رو مي‌توان گفت به دنبال تحولات اخير، تغييرات اساسي در نظام سياسي اين کشورها به وجود خواهد آمد و اين تغييرات، مطلوب کشورهاي غربي ازجمله آمريکا و رژيم صهيونيستي نيست و به همين خاطر آنها تلاش خواهند کرد با نفوذ در دولتها و پارلمانهاي آينده، قوانين اساسي را که در اين کشورها تصويب خواهد شد، در راستاي منافع خود تدوين کنند.



يکي از تحليل‌هايي که حول تحولات اخير ممکن است وجود داشته باشد، اين است که قدرتهاي غربي، نقش زيادي در تحولات اخير داشته و سعي کرده‌اند از اين طريق، بازتعريفي از منافع خود در منطقه داشته باشند. نظر شما در اين خصوص چيست؟

پيش از اين ادبيات سياسي با عنوان خاورميانه جديد توسط صهيونيستها و خاورميانه بزرگ توسط آمريکايي‌ها مطرح شده بود ولي اينکه قيام‌هاي جديد توسط آمريکايي‌ها و غربي‌ها شکل گرفته، فهم نادرستي است.

اين انقلابها که از تونس شروع شد و به ديگر کشورها رسيد، در ابتدا از کنترل آمريکايي‌ها خارج شد، چراکه هيچکس مانند قذافي و حسني مبارک تأمين کننده منافع غربي‌ها و حتي در مورد مبارک تضمين کننده امنيت رژيم صهيونيستي نبود اما آمريکايي‌ها نتوانستند آنها را حفظ کنند با اين همه اين احتمال وجود دارد که غرب و آمريکا دنبال مديريت و کنترل اوضاع اين انقلاب‌ها باشند تا بتوانند ضمن اينکه مانع به قدرت رسيدن اسلامگرايان و مخالفان خود شوند، بتوانند طرفداران خود را نيز به قدرت برسانند يا جريان را طوري پيش ببرند که قانون اساسي مطلوب آنها نوشته شود، به خصوص در بخش سياست خارجي و اقتصادي.



بيداري اسلامي تا چه اندازهاي مناسبات اين کشورها و غرب را از خود متأثر کرده است به گونه‌اي که انگيزه جدي براي غرب به منظور سوار شدن بر امواج اين انقلاب‌ها ايجاد شود؟

به نظر من تحولات اخير بيش از هر چيز موجب نگراني رژيم صهيونيستي شده است. نگراني اين رژيم نسبت به بقا و موجوديتش است، چراکه به دنبال تحولات اخير، کشوري مانند مصر با جمعيت 80 ميليوني در همسايگي رژيم صهيونيستي به علت ريشه‌هاي فرهنگي اسلامي خود از مخالفان جدي اين رژيم در منطقه خواهد بود.

به‌خصوص اينکه مردم به دنبال جبران سالها احساس تحقيري هستند که از شکست در مقابل رژيم صهيونيستي داشتند و همين موضوع نگراني اين رژيم را در مورد موجوديتش افزايش داده است. از اين رو نگراني اصلي امروز در منطقه، آينده رژيم صهيونيستي است و منافع خود غرب، نگراني بعدي اين کشورهاست.

چنانکه آمريکا براي حفظ امنيت رژيم صهيونيستي سالانه حدود 3 ميليارد دلار به مصر کمک مالي ميکرد که 2 ميليارد دلار از اين مقدار به ارتش مصر اختصاص پيدا ميکرد.

سلطه غرب و صهيونيستها به شدت در منطقه در حال تضعيف است و اسلام گرايي و اسلام گراها به شدت در حال تقويت هستند. به عبارتي ضعف غرب با قدرت يافتن اسلام گراها توأم شده است.

اگرچه هنوز براي قضاوت نهايي زود است ولي آنچه مشخص است، اين است که اگر اراده سياسي م